Wychowanie zaczyna się od zaufania

Rozum, religia i miłość — trzy podstawy wychowania, które zaczyna się od obecności i zaufania.

W liście z Rzymu z 10 maja 1884 roku ksiądz Bosko opisał, w formie opowieści o śnie, dwa obrazy oratorium. W pierwszym wychowawcy bawili się z chłopcami, rozmawiali, byli pośród nich. W drugim pojawił się dystans. Młodzi i dorośli przebywali w tym samym miejscu, a jednak jakby osobno. W tej opowieści pada myśl, która do dziś pomaga zrozumieć salezjańskie wychowanie: młodzi mają nie tylko być kochani, lecz także wiedzieć, że są kochani.

Ksiądz Bosko nazywał swój sposób pracy systemem prewencyjnym, czyli uprzedzającym. Nazwa brzmi poważnie, ale chodzi o rzecz bardzo życiową: przyjść z pomocą, zanim młody człowiek zostanie sam z trudnością i podejmie decyzje, które go zranią. Wychowawca poznaje swoich podopiecznych, rozmawia z nimi, wyjaśnia zasady, dostrzega napięcia i w porę reaguje. Swoją obecnością ułatwia wybór dobra.

W krótkim tekście z 1877 roku ksiądz Bosko wskazał trzy podstawy takiego wychowania: rozum, religię i miłość. Te trzy słowa opisują jedną relację. Potrzeba w niej zarówno mądrych wymagań, jak i wiary oraz życzliwości odczuwanej na co dzień.

Rozum oznacza, że młody człowiek powinien wiedzieć, czego się od niego oczekuje i dlaczego. Zasady muszą mieć sens, a wymagania uwzględniać jego wiek i możliwości. Ksiądz Bosko zwracał uwagę, że dziecko nieraz zapomina o regule pod wpływem chwili; przyjazne przypomnienie może wtedy zapobiec przewinieniu. Także dzisiaj rozmowa o tym, dlaczego nie wolno wyśmiewać kolegi, uczy więcej niż samo uciszenie grupy. Pomaga zobaczyć drugiego człowieka i skutki własnego zachowania.

Religia prowadziła u księdza Bosko do spotkania z żywym Bogiem. Chciał, by chłopcy poznawali Jezusa, uczyli się modlitwy i odkrywali, że mogą zaczynać od nowa. Szczególne znaczenie miały dla niego Eucharystia i sakrament pojednania. Jednocześnie w tekście o systemie prewencyjnym przestrzegał przed przymuszaniem młodych do sakramentów. Zalecał zachętę i stwarzanie okazji. Wiara ma dojrzewać w sercu; wychowawca pomaga w tej drodze również własnym przykładem.

Miłość wychowawcza to włoskie „amorevolezza”: dobroć, którą można zauważyć w sposobie odnoszenia się do człowieka. W poświęconym mu czasie, spokojnej rozmowie, zainteresowaniu tym, co przeżywa. Dorosły może stawiać granice i upominać, zachowując szacunek do wychowanka. Ksiądz Bosko odrzucał bicie i poniżające traktowanie. Zależało mu, by nawet trudna rozmowa nie niszczyła więzi i pozostawiała nadzieję na poprawę.

Dlatego tak ważne było podwórko. Wspólna gra, wycieczka, muzyka czy teatr pozwalały poznawać się bez sztucznego dystansu. Tam wychowawca mógł zauważyć chłopca stojącego z boku, pomóc zakończyć sprzeczkę, odkryć czyjś talent. Z takiej codzienności rodziło się zaufanie potrzebne także w sprawach poważnych.

Ten sposób wychowania pozostaje zadaniem dla księży, animatorów, nauczycieli i rodziców. Wymaga czasu, cierpliwości oraz gotowości do rozmowy. Jego owocem ma być człowiek, który rozumie dobro, potrafi je wybierać i wie, że w swojej drodze do Boga nie jest sam.